RSAnimate
www.theRSA.org
Jeremy Rifkin. Empatik Medeniyet.
Son on yıl içerisinde
evrimsel biyoloji, nörobilişsel bilim, çocuk gelişimi gibi
insan doğası ve insanın yolculuğunun anlamı hakkında sahip olduğumuz
ezberlenmiş düşünceleri sorgulamaya başlayan bir çok araştırma alanında
çok ilginç gelişmeler yaşanmaktadır.
Fakat bilimin içerisinde ortaya çıkan ve bu varsayımları gerçekten sorgulayan oldukça ilginç
başka bir referans çerçevesi vardır.
Ve bununla beraber bu varsayımlara dayanarak yarattığımız kurumlar,
eğitim kurumlarımız, iş uygulamalarımız, devlet kurumlarımız vs.
Şimdi sizleri 1990 yılların başında
Parma, İtalyada bulunan ufak bir laboratuvara götüreceğim.
Burada, bilim adamları sahip oldukları MRI beyin tarama makinesi ile
fındığı kırmaya çalışan bir makak maymununu gözlemlerler.
Nöronların nasıl aydınlandığını görmek istemişlerdir.
Böylece maymun fındığı kırmaya çalışırken, nöronlar aydınlanır
ve tesadüfen, ki bu bazen bilimde olan bir şeydir,
birisi yürüyerek laboratuvara girer.
aç olduğu için fındıkları görür ve belki de bir hatayla paketlerden birisini açarak
fındığı kırmaya çalışır.
Maymun tamamen şoka girmiştir
çünkü laboratuarındaki bu işgalci de kimdir?
Hiç kıpırdamaz ve birkaç dakika önce kendisinin yaptığı gibi
fındığı açmaya çalışan adamı izler
ve bu sırada bilimadamı MRI beyin taramasına bakarlar
ve içerikideki kişinin fındığı açmaya çalıştığı sırada
aydınlanan nöronlarının
maymunki ile tamamen aynı olduğunu gözlemler.
bilimadamlarının bunun ne olduğunu hakkında hiçbir fikri yoktur
ve MRI makinesinin bozulduğunu düşünürler.
Ve sonra MRI makinesini diğer maymunlar üzerinde çalıştırırlar
özellikle de büyük neokorteksli şempanzelerin üzerinde deneme yaparlar.
Sonra insanlar üzerinde çalıştırırlar ve üst üste defalarca buldukları şey
'Ayna Nöronlar' denilen bir şeydir.
Ve bu bizim bazı maymunlara ve tüm insanlara
açıkca bağlı olduğumuz gerçeğidir
fillerden de şüpheleniyoruz, yunuslar ve köpeklerden henüz emin değiliz ama araştırmaya daha yeni başladık.
Fakat tüm insanlar nöronlar ile birbirlerine bağlıdırlar
böylece eğer seni, öfkeni, kızgınlığını,
reddetme duygunu, neşeni ya da herhangi bir şeyini gözlemliyorsam
yaptığın şeyi hissedebilirim ve aynı şeyi deneyim ediyormuşcasına bende de aynı nöronlar aydınlanır.
Bu tamamen olağandışı bir şey değildir.
Biliyoruz ki eğer birisinin kolunda bir örümcek yürüyorsa
ve ben onu o sırada gözlemliyorsam, ürpertici bir hisse kapılırım.
Bunu doğru olarak kabul ederiz fakat aslında
bir başkasının başına gelenleri sanki kendi başımızdan geçiyormuş gibi yaşamaya programlıyız.
Fakat bu, yani empatiyi sağlayan nöronlar, nöropsikoloji
beyin araştırmalarında ve çocuk gelişiminde devam eden araştırmalar serisinin yalnızca başlangıcıdır
ve bu araştırmalar gösteriyor ki bizler aslında
saldıranlık, vahşet, bencillik ve menfaatçilik için değil de
John Bowlby'in söylediği gibi sosyal dayanışma, yakınlık,
ilgi ve arkadaşlık için programlanmışız
ve insanlardaki ilk güdü bir şeylere ya da bireylere ait olma güdüsüdür.
Bu empatik güdüdür.
Empati nedir? Bu çok karmaşık bir sorudur.
Çocuk yuvasındaki bebeklerden birisi ağladığında
diğer bebekler de karşılığında ağlarlar ve bunun neden olduğunu bilmezler.
Bu empatik endişedir ve onların biyolojilerinde vardır.
Yaklaşık 2,5 yaşında iken bir çocuk aynada kendisini tanımaya başlayabilir.
Bu kültürel olgu olarak yetişkin empatinin başladığı zamandır.
ve bebekler kendisini tanımlayabildiğinde
bir başkasının duygulara sahip olup olmadığını gözlemlediğini bilirler,
bir şey hissedip hissetmediklerini bilirler. Bunu hissederler çünkü bir başkası buna sahiptir.
Onlar iki ayrı varlıktırlar.
Kişilik, empatik gelişme ile birlikte gider.
Büyüyen kişilik ile empatik gelişme de artar.
18 yaşlarındaki bir çocuk ölüm ve doğumu öğrenir
geldiği yeri, bir ve tek bir hayata sahip olduğunu,
o hayatın kırılgan ve hassas olduğunu ve bir gün öleceğini öğrenir.
Bir varoluşsal bir yolculuğun başlangıcıdır.
Çünkü bir çocuk doğum ve ölümü ve tek bir hayata sahip olduğunu öğrendiğinde
hayatın ne kadar kırılgan ve hassas olduğunu farkeder.
Bir insan olarak ya da ormanlarda yaşayan bir tilki olarak
bu gezegende canlı olmak zordur.
Böylece bir çocuğun hayatın hassas ve kırılgan olduğunu
her dakikanın değerli olduğunu ve kendine ait bir eşsiz hikayesinin olduğunu öğrenmesi
bu çocuğun bir başkasının başına geleni kendi başına gelmişcesine hissetmesini sağlar.
Bu diğer kişi ya da diğer bir varlık (herhangi bir yaratık olabilir)
tek bir hayata sahiptir, canlı olmak zordur ve olasılıklar her zaman iyi değildir.
Bir başkası ya da ya da eş bir canlı ile empati kurduğumuz tüm o zamanları düşünürsek
bu her zaman onların mücadelesini hissetmemizden kaynaklanır.
Empatinin içinde ölümün kokusu ve yaşamın kutlanışı vardır.
Ve bizler şefkatimiz ile dayanışma gösteririz.
Empati, ütopyanın zıttıdır.
Cennette empati olmadığını sen daha oraya ulaşmadan ben garanti edebilirim.
Cennette empati yoktur çünkü orda ölümlülük yoktur.
Ütopyada empati yoktur çünkü orda acı çekme yoktur.
Empati ölümün kabulünde ve hayatın kutsanışında temellenmiştir
ve büyümek ve varolmak için her birinde kök salar.
bizim zayıflığımıza ve kusurlarımıza dayanır.
Bu yüzden empatik bir medeniyet kurmaktan bahsettiğimizde, ütopyadan bahsetmeyiz.
Biz insanların sadece birbirleri için değil
aynı zamanda bu ufak gezegende
tek bir hayata sahip olan tüm yaratıklar için de dayanışma gösterme yeteneğinden bahsediyoruz.
Bizler 'homeopatik'izdir, ve asıl soru şudur ki
bilincin tarih boyunca değiştiğini biliyoruz
beyinlerimizin bugün bağlı olduğu şekil ile orta çağdaki kişilerin beyinlerinin bağlı oluş şekli aynı değildir
ve onlarınki de, 30,000 yıl önceki bir avcının/çiftçinin bağlı oluş şekli ile aynı olmayacaktır.
6 yıl önce bu çalışmanın başında sorduğum soru
Bilincin tarih boyunca nasıl değiştiğidir.
Çünkü bir sonraki planı hayal etmek istedim
empatik endişe ile proglanmış olan biz insanların
empatimizi büyük bir aile gibi tüm insan ırkı için
ve evrimimizin bir parçası olan tüm yaratıklar için
ve
ortak yaşam alanımız olan canlı yer küre için geliştirebilmemiz mümkün müdür?
Eğer bunu hayal edebilmek mümkünse
belki de bizler türlerimizi ve gezegenimizi kurtarabiliriz.
Ve bu akşam sana bunu hayal bile etmek imkansızsa dediğimde
bunu nasıl yapabileceğimizi anlamıyorum.
Empati görünmez eldir.
Empati, duyarlılığımızı birbirimiz ile yayılmasına izin veren
ve böylece bizi büyük sosyal bölümler içerisinde uyumlu kılan şeydir.
Empati kurmak medenileşmektir, medenileşmek empati kurmaktır.
Çiftçi/avcı toplumlar ile iletişim, sadece yerel kabilelere
ve bağırma mesafesine kadar genişledi.
Bir başka dağın tepesindeki herkes birbirine 'yabancıydı'.
Bu yüzden empati sadece kan bağına kadar genişledi.
Büyük hidrolik-tarım medeniyetlerine baktığımızda
yazının, merkezi sinir sistemini genişletmemize
ve daha fazla zamanı ve yeri ve daha fazla insanı bir araya getirmeyi yok etmeyi sağladığını görürürz.
ve yeteneklerin ayrışması ve artan bireyselcilik
sadece teolojik bilince değil aynı zamanda empatinin yeni kurguya genişlemesine öncülük etti.
ve böylece sadece birisinin kan bağı ile bağlanmak yerine
kabileleşmeyi bırakarak dinsel bağlara dayanan ilişkilere başladık.
Ve yeni kurgu ile
Yahudiler, tüm diğer yahudileri büyümüş aileleri olarak görmeye başlar ve Yahudiler ile empati kurar.
Hristiyanlar, tüm diğer hristiyanları büyümüş aileleri olarak görmeye başalar ve Hristiyanlar ile empati kurar.
Müslümanlar da aynısı yapar.
19. yüzyıla geldiğimizde, sanayi devrimi
ve genişletilmiş pazarlar ile daha büyük alanlara doğru genişleriz ve 'Birleşmiş Millet' kurgusunu yaratırız.
Ve birden bire, İngilizler, diğer İngilizleri büyümüş aileleri olarak görmeye başlar,
Almanlar, Almanları, Amerikalılar Amerikalıları böyle görmeye başlar.
'Almanya' diye bir şey yoktur. 'Fransa' diye bir şey yoktur. Bunların hepsi kurgudur.
Fakat bizlerin ailelerimizi büyütmemizi sağlarlar, böylece
zamanı ve yeri yok eden yeni karmaşık enerji iletişim devrimlerine dayalı
bağlılıklara ve kimliklere sahip oluruz.
fakat bizler kan bağıyla empati kurmaktan
dinsal bağlar ile empati kurmaya
ordan da ulusal kimliklere dayalı empati kurmaya geçtiysek
tek bir yer kürede empatimizi tüm insan ırkına bağlamamıza izin veren
yeni teknolojileri hayal etmek çok büyük bir süreç midir?
Ve hangi sebepten ötürü ulusal-devlet kimliğinde durup
sadece ideolojik empatiye ya da teolojiye dayalı empatiye
ya da kabile-kan bağlı empatiye sahip olalım?
Merkezi sinir sistemizi büyütmemize
ve sadece akıl ile değil duygusal olarak aile gibi düşünmemize izin veren teknolojiye sahibiz.
Deprem Haiti ve Şili'yi vurduğunda, özellikle de Haiti için bir saat içerisinde
Twitter'da haberler yayıldı
ve iki saat içerisinde de cep telefonuyla çekilmiş görüntüler Youtube'daydı
ve üç saat içerisinde tüm insanlık
Haiti'ye yardıma gelen bir empati yumağı içindeydi.
Eğer bizler aydınlanmış filozofların öne sürdüğü gibi
materyalist, bencil, çıkarcı ve zevk düşkünü olsaydık
Haiti'de olanların açıklamasını yapamazdık.
Anlaşılan, 175,000 yıl önce Afrika'nın Rift Vadisinde
çayırlarda yürüyen yaklaşık 10,000 anatomik modern insan bizim atalarımızdı.
Genetikçiler bir kadın veri tabanı oluşturdular ve temel dayanıktı
ve onun genleri bu akşam bu odadaki tüm kadınlara geçti; diğer kadınlar başaramadılar.
Gittikçe daha da garipleşir...
Genetikçiler bir erkeği yerleştirdiler ve genetikler için temel dayanaktı
onu Y kromozomu Adem olarak çağırdılar
ve açıkca kudretli olan bu adamın
genleri bu odadaki herkese geçti.
Ve işte son haberler şudur ki: bilinçsel, teolojik, ideolojik, psikolojik
ve dramatik açıdan farklı evrelerde olan 6.8 milyar insan
dünya hakkındaki farklı fikirlerimiz yüzünden birbiri ile kavga ediyor.
ve tahmin edin?
Hepimiz 2 insandan geliyoruz. İncil bu konuda haklıdır.
Bir çok farklı insandan gelmiş olabiliriz ama asıl konu şudur ki
birbirimizi büyümüş bir aile olarak düşünmeye başlamak zorundayız.
Kimlik duygumuzu genişletmeliyiz.
eski ulusal kimliklerimizi ve dinsel kimliklerimizi
ve hatta kan bağlarımızı kaybetmeyiz.
Kimliklerimizi genişletiriz ki böylece tüm insan ırkını sevgili misafirlerimiz olarak düşünebiliriz,
ve tüm yaratıkları evrimsel ailemizin bir parçası olarak
ve yer küreyi de toplumumuz olarak düşünebiliriz.
İnsanın hikayesini tekrar düşünmek zorundayız.
Eğer gerçekten homoempatik isek o zaman bu temel doğamızı ortaya çıkarmalıyız
çünkü eğer ortaya çıkmaz ise ve bu, aile, eğitim sistemi,
iş yaşantısı ve hükümet tarafından bastırılırsa
ikincil güdü olarak
narsizm, materyalizm, şiddet ve saldırganlık ortaya çıkar.
Eğer evrensel bir tartışma yapabilirsek
aslında şu an yaptığnız gibi burada
RSA'da başlayabiliriz.
İnsan doğasını tekrar düşünmeye başlamak
Empatik sosyalliğimizi ortaya çıkarmak
ve böylece tüm kurumları ve toplumu tekrar düşünerek
empatik medeniyet için bir zemin hazırlayabiliriz.